Pro_MentalHealth_UA
Psychospołeczna rehabilitacja i reintegracja osób dotkniętych wojną w Ukrainie
Pro_MentalHealth_UA to program oparty na innowacyjnym modelu zdecentralizowanego systemu wsparcia psychospołecznego, opracowanym przez Fundację Solidarności Międzynarodowej we współpracy z ukraińskimi partnerami rządowymi i samorządowymi. Jego celem jest wzmocnienie odporności psychicznej osób dotkniętych wojną oraz wsparcie ich w powrocie do życia społecznego i zawodowego.
Jak to działa?
Program opiera się na tworzeniu sieci Rejonowych Centrów Wsparcia Psychospołecznego, które oferują kompleksową pomoc – psychologiczną, psychiatryczną, społeczną, prawną i rehabilitacyjną – blisko miejsca zamieszkania osób potrzebujących. Z usług korzystają m.in. weterani, żołnierze i ich rodziny, osoby wewnętrznie przemieszczone, pracownicy służb mundurowych oraz cywile dotknięci wojną.
Dlaczego małe centra?
Założeniem jest tworzenie niewielkich centrów w mniejszych miejscowościach, co znacząco zwiększa dostępność usług. W Ukrainie większość dużych ośrodków wsparcia psychologicznego i rehabilitacyjnego koncentruje się w dużych miastach. Osoby wracające do swoich społeczności – szczególnie weterani – często nie mają możliwości kontynuacji leczenia ani terapii blisko domu. Również organizacje pozarządowe udzielające wsparcia działają głównie w aglomeracjach.
Małe centra zapewniają ciągłość wsparcia, dostępność w terenie i sprzyjają przełamywaniu stygmatyzacji związanej z korzystaniem z pomocy psychospołecznej.
Międzysektorowe podejście i lokalne zakorzenienie
Program wyróżnia się:
- międzysektorowym podejściem – integruje specjalistów z różnych dziedzin i umożliwia włączanie centrów do programów resortowych;
- rozbudowaną siecią współpracy – centra działają w ścisłym kontakcie z lokalnymi i regionalnymi instytucjami, co usprawnia kierowanie osób do odpowiedniego wsparcia;
- działaniami przeciwdziałającymi stygmatyzacji – promuje pozytywne podejście do zdrowia psychicznego i reintegracji społecznej.
Gdzie działamy i kogo wspieramy?
Program został dotychczas wdrożony w obwodzie rówieńskim i żytomierskim, gdzie powstało łącznie osiem centrów. Każde z nich miesięcznie obsługuje około 160 osoby, co oznacza średnio 8 osób dziennie (przy założeniu 20 dni roboczych). W okresie od stycznia 2024 do maja 2025 centra udzieliły pomocy ponad 11 000 osobom.
Obecnie jest on wdrażany w kolejnych dwóch obwodach – dniepropietrowskim i odeskim – gdzie również powstanie po cztery centra.
Z usług korzystają różnorodne grupy społeczne:
- 50,3% – inni cywile
- 23,4% – członkowie rodzin weteranów i żołnierzy (w tym rodzin poległych)
- 15,4% – kombatanci i weterani
- 7,6% – osoby wewnętrznie przesiedlone (IDPs)
- 3,4% – funkcjonariusze służb bezpieczeństwa
Największe zapotrzebowanie dotyczy usług psychologicznych, następnie fizjoterapii, wsparcia pracowników socjalnych, doradztwa zawodowego oraz pomocy prawnej.
Zasoby i instytucjonalne uznanie
W ramach programu:
- opracowano programy szkoleniowe dla psychologów, pracowników socjalnych i kadry zarządzającej,
- przygotowano podręcznik wdrożeniowy opisujący zasady tworzenia i prowadzenia centrów
Program został zaaprobowany przez Ministerstwo ds. Weteranów Ukrainy jako element reformy sektora społecznego oraz komponent „Kapitał ludzki” w ramach Planu dla Ukrainy – EU Ukraine Facility.
Program realizowany jest w ramach współpracy rozwojowej finansowanej przez Polską pomoc MSZ RP, Unię Europejską oraz Departament Stanu USA. Docelowo model ma objąć całą Ukrainę do 2030 roku.